etcFOTO Article

[เบลลอค ( E. J. Bellocq ) บันทึกภาพโสเภณีไว้เป็นจำนวนมาก]

โสเภณีของ เบลลอค (E. J. Bellocq)
ตำนานภาพถ่ายแห่งสตอรี่วิล ( Storyvill )


บทความ : ภูมิกมล ผดุงรัตน์
article : Poomkamol Phadungratna



เบลลอค ( E. J. Bellocq ) บันทึกภาพโสเภณีไว้เป็นจำนวนมาก

ช่างภาพผู้ลึกลับ จากเมืองนิว ออร์ลีน ( New Orleans ) รัฐหลุยเซียน่า
มีชีวิตอยู่ในช่วงต้นศตวรรษที่ยี่สิบ ไม่มีใครทราบความเป็นมาของเขาอย่างแน่ชัด
กล่าวกันว่าเขาเป็นช่างภาพเชิงพาณิชย์ ที่ปราศจากชื่อเสียง เป็นคนแปลกและ
ไม่ค่อยมีฝีมือด้านภาพถ่ายเท่าใด บ้างก็ว่าเขาเป็นช่างภาพที่ประสบความสำเร็จ
ในวิชาชีพ มีแม้กระทั่งข่าวลือว่าเขาเป็นคนหลังค่อมที่มีชีวิตในมุมมืดท่ามกลาง
สาวงามเมืองนิว ออร์ลีน แต่ความจริงแล้วไม่มีใครรู้จัก เบลลอค จริงๆเลยสักคน
ชีวประวัติของเขาจึงเป็นเรื่องที่ไม่น่าเชื่อถืออย่างยิ่ง มีเพียงผลงานเท่านั้นที่พิสูจน์
ความเป็นตัวตนของ เบลลอค หลังจากพิพิธภัณฑ์ศิลปะสมัยใหม่ นิวยอร์ค
( MOMA Museum of Modern Art, New York ) นำผลงานของเขาออกแสดง
ในปี ค.ศ. 1970 เป็นครั้งแรก ภาพถ่ายของเหล่าหญิงสาวที่สังคมประณามว่า
ต่ำต้อยกว่าสามัญชนทั่วไปสร้างความตื่นตะลึงแก่วงการศิลปะและหมู่ปัญญาชน
เบลลอคมิได้นำเสนอภาพชีวิตรันทด
มิได้นำเสนอเรื่องราวทางเพศ หรือการเสพสังวาสใดๆ
แต่ภาพที่ปรากฏคือมนุษย์ที่มีชีวิตมีเลือดเนื้อเฉกเช่นคนอื่นๆ แม้ในสภาพที่เปลือยเปล่า
พวกเธอยังแลดูเป็นธรรมชาติปราศจากการเสแสร้ง ซึ่งสิ่งนี้แสดงให้เห็นว่า
พวกเธอมีความคุ้นเคยกับช่างภาพผู้นี้อย่างมาก

[เอิร์นเนส เบลลอค ( Ernest Bellocq หรือ E.J.Bellocq )ตายอย่างสามัญชนในปี ค.ศ. 1949]

เอิร์นเนส เบลลอค ( Ernest Bellocq หรือ E.J.Bellocq )
ตายอย่างสามัญชนในปี ค.ศ. 1949

ชายชราวัยเจ็ดสิบ ร่างกายย่อมเสื่อมสภาพตามกาลเวลา
ตาเฒ่าเบลลอคเดินหกล้มหัวคะมำบนถนน Barrone
ถึงขั้นต้องหามส่งโรงพยาบาล อาทิตย์หนึ่งหลังจากนั้นจึงเสียชีวิต
บาทหลวง ลีโอ เบลลอค น้องชายของเขาเฝ้าดูแลจนวาระสุดท้าย ทรัพย์สินของ
เบลลอคมีไม่มาก ส่วนใหญ่เป็นเครื่องใช้เก่าๆและชำรุด

ชีวิตของเบลลอคเองก็ดูเหมือนจะเลือนหายไปกับกาลเวลา ยกเว้นแต่ผลงาน
ภาพถ่ายที่เขาไม่เคยให้ใครชม -- เพลทกระจกขนาด 8 x 10 นิ้ว
จำนวนแปดสิบเก้าชิ้น ( glass negative plates ) และด้วยเหตุผลที่ยังไม่มีใครทราบ
เนกาทีฟชุดนี้จบลงที่ร้านขายของเก่า ( Sal Ruiz’s Antique Shop )
จนกระทั่ง แลรี่ บอเรนสไตน์ และ อัล โรส ( Larry Borrenstein / Al Rose )
นักสะสมผู้กว้างขวางแห่งเมืองนิว ออร์ลีน ซื้อมาเก็บไว้

ในปี ค.ศ. 1966 ( โดยประมาณ ) ศิลปิน / ช่างภาพ ลี ฟีแลนเดอร์ ( Lee Friedlander )
ซื้อต่อจากแลรี่ บอเรนสไตน์ …เนกาทีฟเหล่านั้นอยู่ในสภาพย่ำแย่ เพราะความเก่า
ความชื้น และพายุเฮอริเคน ( พายุถล่มจนหลังคารั่ว เนกาทีฟเปียกฝน ) แต่ด้วย
ความพยายามของ ลี ฟีแลนเดอร์ …เขาอัด ขยายเนกาทีฟเหล่านั้นอย่างสุดฝีมือ
โดยอาศัยเทคนิคแบบโบราณ เพื่อใกล้เคียงกับยุคสมัยของเบลลอค เท่าที่จะทำได้
( เช่น gold chloride toned printing-out paper ) ขณะเดียวกัน จอห์น ชาเคาสกี้
( John Szarkowski ) ผู้อำนวยการพิพิธภัณฑ์ศิลปะสมัยใหม่ นิวยอร์ค /
แผนกศิลปภาพถ่าย ( ตำแหน่งที่มีอิทธิพลมากในวงการศิลปะสมัยนั้น ) เล็งเห็น
คุณค่าในงานชุดนี้จึงนำออกแสดง เผยแพร่ต่อสาธารณะชน …สิบห้าปีหลังจาก
ตาเฒ่าเบลลอคเสียชีวิต และกว่าหกสิบปีหลังจากเขาสร้างงานชุดนี้
ชีวิตของเบลลอคที่เลือนหายไปกับเวลา กลับคืนชีพสู่ความเป็นอมตะ

นับแต่วิญญาณเบลลอคก้าวสู่ทำเนียบศิลปิน - ช่างภาพมีชื่อ
ผู้คนที่ไม่เคยเหลียวแลต่างออกหน้า อ้างตน ทำเป็นรู้จักเขากันขึ้นมาทันที
ด้วยเนื้อหาของงานนั้นสร้างความฉงนแก่สังคม จึงกลายเป็นความอยากรู้อยากเห็น
อยากทราบว่าช่างภาพผู้นี้มีเบื้องหลัง ความเป็นมาอย่างไร ทำไมเขาจึงเลือก
ถ่ายภาพโสเภณี ทำไมพวกเธอจึงแลดูคุ้นเคยกับเขานัก ทำไมเขาจึงเข้าหาแหล่ง
ข้อมูลได้อย่างง่ายดาย …และเนกาทีฟบางชิ้น หน้าตาของนางแบบถูกขูดทำลาย
ทำไมจึงเป็นเช่นนั้น ใครเป็นคนทำ…คำถามมีมากมาย

เมื่อมีคำถามมากมาย คนเราย่อมหาคำตอบมาได้มากมายเช่นกัน
ในเมื่อชีวประวัติของเบลลอคปราศจากหลักฐานเอกสารอ้างอิง เรื่องราวของเขา
จึงมาจากคำบอกเล่าของผู้คนที่ยังมีชีวิตขณะนั้น จริงบ้าง โกหกบ้าง เข้าใจผิดบ้าง
บางเรื่องแต่งกันเอาเอง ( เช่น เบลลอคเป็นคนหลังค่อม ) หาแน่นอนอะไรไม่ได้เลย
จนกระทั่งปี ค.ศ. 2002 ที่นักเขียนชาวนิว ออร์ลีน เรกซ์ โรส ( Rex Rose ) บุตรชาย
ของ อัล โรส ( Al Rose / คนที่ซื้อเนกาทีฟของเบลลอคมาจากร้านขายของเก่า )
ตีพิมพ์งานวิจัยของเขา ประวัติแท้จริงของช่างภาพ เอิร์นเนส เบลลอค

งานวิจัยของ เรกซ์ โรส มีความน่าเชื่อถือมากกว่าฉบับอื่นๆ
ประการแรกเขาอาศัยเอกสารราชการ เช่น ทะเบียนประวัติ บันทึกผู้ป่วยจาก
โรงพยาบาล หลักฐานเอกสาร / หนังสือพิมพ์เก่าๆสมัยนั้น อีกประการหนึ่งเขา
มีความคุ้นเคยกับเมืองนิว ออร์ลีนอย่างที่สุด

[ก่อนอื่นต้องเข้าใจว่านิว ออร์ลีน มีวัฒนธรรมที่แตกต่างจากเมืองอื่นๆในสหรัฐอเมริกา]

ก่อนอื่นต้องเข้าใจว่านิว ออร์ลีน มีวัฒนธรรมที่แตกต่างจากเมืองอื่นๆในสหรัฐอเมริกา
พื้นเพเดิมเมืองนี้มาจากผู้ตั้งรกรากชาวฝรั่งเศส เมื่อปี ค.ศ. 1718 ในฐานะ
อาณานิคมของฝรั่งเศส เป็นเมืองหลวงของอาณานิคมหลุยเซียน่า ( Louisiana Colony )
ความผันผวนทางการเมืองในยุโรปส่งผลให้อาณานิคมนี้ต้องเปลี่ยนมือสู่อังกฤษ
และสเปน จนกระทั่งเข้าร่วมเป็นส่วนหนึ่งของสหรัฐอเมริกา

ทางด้านวัฒนธรรมนั้นผสมผสานระหว่างฝรั่งเศส และวัฒนธรรมชนพื้นเมือง
( เมืองส่วนใหญ่ในสหรัฐเติบโตจากวัฒนธรรมอังกฤษ ) ความคิดอ่านของภูมิภาค
นี้ค่อนข้างแตกต่างด้วยเช่นกัน
ตำนานเพลงแจ๊ส ( Jazz ) และบลูส์ ( Blues ) ก็เริ่มต้นที่นี่

ประมาณปี ค.ศ. 1898 เมืองนิว ออร์ลีน ประกาศให้เขตสตอรี่วิล หรือย่านโคมแดง
( Storyville / Red Light District ) สามารถเปิดการค้าบริการทางเพศได้อย่างถูกต้อง
ตามกฎหมาย เหตุผลเบื้องหลังการตัดสินใจนี้ยังหาข้อสรุปไม่ได้ ( นอกจากข้ออ้าง
เรื่องการลดปัญหาอาชญากรรม ควบคุมจำนวนโสเภณี ) ช่วงเวลาเดียวกันนั้น
เบลลอคเริ่มมีชื่อเสียงด้านการถ่ายภาพ ในฐานะช่างภาพสมัครเล่น ( from The
Last Days of Ernest J. Bellocq by Rex Rose, an article in Exquisite
Corpse , issue 10 , A Journal of Letters and Life )

ครอบครัวของเบลลอคเป็นชนชั้นสูงของชุมชน
นั่นย่อมหมายถึงเขาต้องมาจากพื้นฐานครอบครัวที่ค่อนข้างเคร่งศาสนา
และคุ้นเคยกับศิลปะ วัฒนธรรมอย่างดี ในปี ค.ศ. 1902 เขาเบนเข็มสู่อาชีพ
ช่างภาพอย่างเต็มตัว ขณะที่น้องชายหันไปเป็นบาทหลวง ย่านสตอรี่วิลอยู่ห่าง
จากบ้านเบลลอคแค่หนึ่งช่วงตึกเท่านั้น
ไม่มีใครทราบว่าเขาเริ่มบันทึกภาพโสเภณีย่านโคมแดงตั้งแต่เมื่อใด
และเพื่อวัตถุประสงค์ใด ..หากพิจารณาจากภาพถ่าย นอกจากพวกเธอจะเต็มใจแล้ว
พวกเธอยังรู้จักคุ้นเคยกับเขาอย่างมากอีกด้วย ในทางกลับกันเขาเองย่อมสนิทสนม
กับพวกเธอมากเช่นกัน บางทฤษฎีกล่าวว่างานนี้อาจเป็นการจ้างวาน ในฐานะที่
เขาเป็นช่างภาพอาชีพ เจ้าของกิจการอาจจ้างให้เขาถ่ายภาพพวกเธอสำหรับเสนอลูกค้า
หรือใช้เก็บเป็นฐานข้อมูล ดังเช่นอาบ อบ นวด เมืองไทยทำ แต่ทฤษฎีนี้ไม่น่าเป็นไปได้
และนักประวัติศาสตร์ศิลปะส่วนมากก็ไม่เชื่อเช่นนั้น เพราะภาพเหล่านี้ถูกเก็บเป็น
ความลับส่วนตัวของช่างภาพ และอีกอย่างหนึ่ง งานเชิงพาณิชย์ก็ไม่มีความจำเป็น
ต้องพิถีพิถันถึงขั้นนั้น บางทฤษฎีกล่าวว่าน่าเป็นรสนิยมทางเพศ หรือความชอบ
ส่วนตัวของช่างภาพเอง ( ในลักษณะของ fetishism ) ซึ่งอาจเป็นไปได้ แต่ทว่าจำนวน
ภาพที่มีมากมาย ( แปดสิบเก้าชิ้นที่ค้นพบ ) หลากหลายรูปแบบ ทั้งภาพเปลือยเปล่า
ทั้งภาพพอทเทรตธรรมดา ทั้งภาพแบบจัดฉาก จัดวาง ทั้งภาพที่ดูผ่อนคลาย
ตามธรรมชาติ และระยะเวลาในการสะสมงานเหล่านี้ ชี้นำว่างานนี้ต้องเป็นมากกว่า
การตอบสนองความต้องการทางเพศของช่างภาพเพียงอย่างเดียวแน่นอน

[และประการสำคัญที่สุดคือ หญิงสาวในภาพถูกนำเสนอในลักษณะของมนุษย์ธรรมดาไม่ใช่วัตถุทางเพศ]

และประการสำคัญที่สุดคือ หญิงสาวในภาพถูกนำเสนอในลักษณะของมนุษย์ธรรมดา
ไม่ใช่วัตถุทางเพศ ( เมื่อเทียบกับหนังสือโป๊ตามท้องตลาด ) ไม่ใช่ดาราที่หรูหรา
แต่เป็นคนธรรมดาที่มีชีวิต จิตวิญาณและเกียรติยศ สิ่งนี้ชี้แนะว่าช่างภาพน่าจะมี
ความผูกพันและยกย่องนางแบบของเขาอยู่พอสมควร และความผูกพันที่ถ่ายทอด
ผ่านภาพนี่เองกระทบใจคนดู

แน่นอนว่าไม่มีใครรู้ใจเบลลอค
ไม่มีใครบอกได้ว่าเขาคิดอะไรและพวกเธอคิดอย่างไรกับเขา

แต่ทว่าความเป็นธรรมชาติของหญิงสาว ซึ่งบ่งบอกถึงความผูกพัน
ใกล้ชิดระหว่างตัวแบบและช่างภาพ สร้างความรู้สึกงดงามขึ้นในใจของคนดู
ในทางสังคม อาชีพของพวกเธอย่อมถูกปฏิเสธ พวกผู้ชายมักชอบประณาม
หยามเหยียด ( ขณะที่แห่กันไปใช้บริการ ) ความเป็นตัวตนของคนในวิชาชีพ
นี้มักถูกมองข้าม และทดแทนด้วยอคติ ตำนานความชั่วร้ายต่างๆนาๆ ภาพถ่าย
ของเบลลอคมองผ่านอคติเหล่านี้เสียสิ้น เบื้องหน้าเขามีเพียงผู้หญิงธรรมดาคนหนึ่ง

ทางวัฒนธรรม อเมริกาปี ค.ศ. 1970 ช่วงที่ผลงานเบลลอคออกแสดง
สังคมกำลังอยู่ในกระบวนการปฏิวัติวัฒนธรรม อยู่ระหว่างการต่อสู้เพื่อความ
เสมอภาคทางชนชั้น ศาสนา และเผ่าพันธุ์ ภายในประเทศตนเอง เมื่อภาพถ่ายของ
เบลลอคขึ้นแขวนบนผนังของพิพิธภัณฑ์ศิลปะสมัยใหม่ ซึ่งเปรียบเสมือนวิหารทาง
วัฒนธรรม… ชนชั้นอาชีพที่ถูกกำหนดให้ต่ำต้อยมิได้ถูกมองข้ามอีกต่อไป แม้สังคม
อาจตื่นเต้นกันแค่ระยะเวลาสั้นๆ แต่ก็เป็นสัญลักษณ์ของสิ่งดีงามที่อาจมาถึงสักวันหนึ่ง
เป็นการจุดประกายความหวัง ความรักและความเห็นอกเห็นใจซึ่งกันและกันให้แก่สังคม
ความหมายทางวัฒนธรรมเช่นนี้ที่ทำให้ศิลปะมีคุณค่าต่อชีวิต

เบลลอคถ่ายภาพนางแบบของเขาในสถานบริการ ในสตูดิโอ ในที่พักอาศัย
เรกซ์ โรส กล่าวว่ามีภาพที่เบลลอคตามไปถ่ายในโรงพยาบาล ซึ่งสันนิษฐานว่า
ความสัมพันธ์ของพวกเขาน่าจะเกินเลยกว่าช่างภาพและนางแบบ หรือเกินกว่า
หญิงบริการกับลูกค้า ซึ่งเป็นแค่การคาดเดาเท่านั้น อย่างไรก็ตามอาจไม่ใช่เรื่อง
แปลกเลยที่เบลลอคจะมีความสัมพันธ์พิเศษกับสาวๆเหล่านี้
ส่วนหนึ่งเป็นเพราะวิชาชีพของเขา

หรือวิธีการทำงานของเขา อาชีพอย่างนักเขียน นักข่าว ช่างภาพ ช่างภาพสารคดี
ต้องคลุกคลีอยู่กับผู้คนเพื่อเข้าถึงแหล่งข้อมูล หลายครั้งพบกันในสถานการณ์ที่ไม่ธรรมดา
อันนำสู่ความสนิทสนม ความเห็นใจ แม้กระทั่งความเข้าใจกัน จึงไม่ยากเลยที่คน
ทำอาชีพนี้จะติดกับดักแห่งความผูกพันกับแหล่งข้อมูลของเขาเอง ต่างกับหลาย
อาชีพที่แม้ต้องพบคนมากมาย แต่แค่คบหาอย่างฉาบฉวย

ในกรณีที่ เนกาทีฟ บางชิ้นถูกทำลายเฉพาะใบหน้า
มีการคาดคะเนเบื้องต้นว่าเป็นฝีมือของบาทหลวงลีโอ น้องชายเบลลอค
เพื่อปกปิดสถานะของหญิงสาว ทั้งนี้เมื่อย่านโคมแดงปิดบริการไปแล้ว
ผู้หญิงจำนวนไม่น้อยที่แต่งงาน และบางคนก้าวสู่สถานะใหม่ทางสังคม
บางคนก้าวไปเป็นเป็นชนชั้นสูง ..อย่างไรก็ตาม ข้อสันนิษฐานนี้ไม่น่าเป็นไปได้
จริงอยู่ที่สาวสตอรี่วิลหลายคนได้ดิบได้ดีในสังคมเมืองนิว ออร์ลีน

แต่กระนั้น
ลี ฟีแลนเดอร์ กล่าวว่าการขูดขีดเนกาทีฟให้เสียหายขั้นนั้นไม่ใช่เรื่องง่าย
แม้พื้นผิวจะเปราะบาง แต่การขูดขีดจะให้ผลเสียหายอีกแบบหนึ่ง ส่วนเนกาทีฟ
ของเบลลอคนั้นเสียหายในแบบที่พื้นผิวหลุดอันน่าจะเกิดจากกระบวนการล้าง
เมื่อเนกาทีฟยังเปียกอยู่อาจวางทับกันจนพื้นผิวที่เปียกหลุดติดออกมา ขณะที่
เรกซ์ โรส เห็นว่า บาทหลวง ลีโอ ไม่น่ามีแรงจูงใจให้ทำเช่นนั้น หากจะทำแล้ว
ทำไมต้องทำลายเฉพาะใบหน้าเท่านั้น ทำไมไม่เผาทิ้งเสียทั้งหมด

หลายคนอาจสงสัยว่าทำไมเรื่องราวของเบลลอคจึงเต็มไปด้วยข่าวลือ ข่าวลวง
ความจริงแล้วเรื่องราวของเมืองนิว ออร์ลีนเองก็เต็มไปด้วยเรื่องลึกลับ ซับซ้อน
ซ่อนเงื่อนอยู่ไม่น้อย คงเป็นวิถีของเมืองนี้ ซึ่งเมืองเก่า สังคมเก่ามักเป็นเช่นนี้เสมอ
เหมือนประวัติศาสตร์การเมืองไทยตั้งแต่ปี ค.ศ. 1932 เรื่อยมา

อัล โรส บิดาของ เรกซ์ โรส เคยเขียนว่าช่วงก่อนสงครามโลกครั้งที่สอง
มีการลอบทำลายหลักฐานเอกสารทางประวัติศาสตร์ ซึ่งเก็บไว้ตามที่ต่างๆ
รวมทั้งในหอสมุด ทั้งหนังสือพิมพ์ ภาพถ่ายหลายชุดถูกทำลาย ราวกับกำลัง
พยายามลบประวัติของใครบางคนออก ( Al Rose , Storyville New Orleans
Being an Authentic Illustrated Account of the Notorious Red Light District,
The University of Alabama Press 1974 ) จึงไม่น่าแปลกเลยที่เรื่องราวของ
เบลลอค ผู้รู้จักสตอรี่วิลดีกว่าใครๆจะปนเปื้อนด้วยข่าวลือสารพัด

[ผลงานของเบลลอค มีแค่เนกาทีฟ ไม่มีใครเคยเห็นภาพที่เขาอัด ขยายเอง]

ผลงานของเบลลอค มีแค่เนกาทีฟ ไม่มีใครเคยเห็นภาพที่เขาอัด ขยายเอง
นับแต่ปี ค.ศ. 1970 เรื่อยมา
จึงมีเพียงงานเบลลอคที่ ลี ฟีแลนเดอร์ เป็นผู้อัด ขยายเท่านั้น แต่มาเมื่อเร็วๆนี้
มีการค้นพบ silver prints อีกชุดหนึ่งซึ่งอัด ขยายมาก่อนหน้า ด้วยฝีมือของ
อัล โรส และนำออกแสดงในนครนิวยอร์ค ( Julie Saul Gallery / February 2002 )
นั่นหมายความว่าก่อน แลรี่ บอเรนสไตน์ จะขายเนกาทีฟให้ ลี ฟีแลนเดอร์ พวกเขา
ก็ได้อัดภาพของเบลลอคขายกันแล้ว อย่างไรก็ตามภาพเหล่านั้นไม่มีหมายเลขกำกับ
และไม่มีราคาในตลาดประมูลเท่าใด ( งานศิลปะ ศิลปภาพถ่าย โดยเฉพาะศิลปิน
มีชื่อเสียง ต้องมีหมายเลข พร้อมรายละเอียดกำกับ เช่น อัดขยายเมื่อใด ใครเป็น
ผู้อัดขยาย และอัดขยายมากี่ชิ้น เพื่อนำไปแสดงในแกลเลอรี่ หรือหอศิลป์ หรือขาย
ในตลาดประมูล งานที่ไม่มีรายละเอียดอาจมีค่าแค่ของปลอม )
ซึ่งกรณีนี้ โฟโตกราฟเฟอร์ แกลเลอรี่ใน ลอนดอน เข้าใจปัญหาดี แต่ยังคงประเมินค่า
ภาพเบลลอคชุดนี้ในฐานะหลักฐานทางประวัติศาสตร์ที่มีคุณค่า แม้นไม่แน่ใจว่า
ภาพใดเป็นงานเบลลอคแท้ๆ ( Photographers’ Gallery , London นำงาน
เบลลอคขึ้นแสดงเมื่อมิถุนายน ค.ศ. 2002 )

 


ขอบคุณอาจารย์ภูมิกมล
สำหรับบทความดีๆ อีกแ้ล้วครับผม

 

สุดยอดมากๆครับ ไม่รู้สึกถึงความเป็นวัตถุทางเพศเลย ผมรับรู้ถึงความรู้สึกเป็นมนุษย์มากกว่า ชอบจังครับ

เป็นภาพที่ดูแล้วชวนให้คิดตามว่าทำไมถึงถ่าย น่าสนใจมากครับ

ขอบคุณลุงบีครับ

-เคยผ่านตามาบ้างภาพถ่ายพวกนี้ ถือว่าเอาความธรรมดามาถ่ายให้ไม่ธรรมดา

ขอบคุณครับ สำหรับข้อมูลและเนื้อหาดีๆ

ขอบคุณมากๆครับ

กำลังสนใจเรื่องนี้อยู่พอดี

 โหงามและทรงคุณค่า

ขอบคุณครับ

ขอบคุณครับ  สำหรับข้อมูล

อืม......ดูภาพเก่าๆแบบนี้แปลกตาดีครับ

ศิลปินหลายต่อหลายคน ผลงานจะเผยแพร่ก็ต่อเมื่อหมดลมไปแล้ว หากว่ามีคนเห็นค่าในงานนั้นๆตอนเค้ายังมีชีวิตอยู่ เค้าจะผลิตงานดีๆออกมามากมายกว่านั้นหรือไม่ หรือว่าจะเป็นตรงกันข้าม

เห็นภาพแบบนี้แล้วทำให้ผมหลงใหลภาพเก่าเข้าไปอีก

ได้อ่านและดูภาพแล้ว ทำให้น่าสนใจเรื่องราวของชีวิตเขามาก

ขอบคุณครับ

เรื่องราวและผลงานน่าสนใจมากๆครับ ขอบคุณผู้แปลและผู้เรียบเรียงด้วยครับ

เจ๋งงง

ชอบบ

classic มาก

ชอบคำนี้จังครับ หญิงสาวในภาพถูกนำเสนอในลักษณะของมนุษย์ธรรมดา
ไม่ใช่วัตถุทางเพศ 

ขอบคุณสำหรับบทความดีๆครับ

ขอบคุณสำหรับบทความดีๆครับ

ขอบคุณครับ

ภาพทรงคุณค่าๆมากครับ

สุดยอดมากครับ

มาชมภาพและฟังข้อความดีๆด้วยคนครับ  ทำให้ได้คิดอะไรอีกหลายมุมเลยครับ  ขอบคุณมากครับ

ขอบคุณความรู้ดี ๆ มากเลยครับ

ขอบคุณความรู้ดีๆครับ ได้แง่คิดดีๆเพียบเลย อย่างน้อยที่สุด ภาพทุกภาพเล่าเรื่องราวในตัวของภาพเองเสมอ ขอบคุณลุงบีอีกครั้งครับ